Wat betekent een valse kaart van Marokko in Turkse schoolboeken?

Commentaar. Het Turkse Ministerie van Onderwijs heeft nieuwe geschiedenisboeken laten drukken met een kaart van Ottomaanse invloeden tussen de 16de en 20ste eeuw. Delen van Marokko worden in de boeken voorgesteld als Ottomaans gebied. Dat staat haaks op de beschikbare historische bronnen. Marokko was nooit een onderdeel van de Ottomanen.

Op de nieuwe kaart is te zien dat de Middellandse Zeekust tot aan Tanger als Ottomaans wordt aangeduid. De Ottomanen kwamen echter tot de huidige oostgrens waar ze werden tegengehouden. In zijn werk “Histoire de l' Afrique du Nord. Des origines a 1830” noteerde de Franse historicus Charles-André Julien dat de Ottomanen in 1541 en 1547 hebben geprobeerd Marokko binnen te vallen maar zonder succes. De derde poging in 1558 liep uit op een ramp. De Ottomanen en hun Algerijnse huurlingen werden teruggeslagen. Duizenden doden en gewonden vielen op het slagveld. De Turk die de invasie leidde werd geboeid naar Istanbul teruggestuurd.

In haar werk “Ahmad Al-Mansour. The Beginning of Modern Morocco” schreef Spaanse historica Mercedes Garcia-Arenal dat de imperiale ambities van Portugal, Spanje en de Ottomanen in Marokko op niets zijn uitgelopen. Alle drie machten werden verjaagd. 

In zijn memoires schreef Hayrettin Paşa, een piraat die in de 16de eeuw namens de Ottomanen Tunesië en Algerije heeft ingenomen, dat heel Noord Afrika onder zijn gezag viel behalve Marokko. Hij schreef het volgende:

“Er is geen twijfel mogelijk dat Spaanse ongelovigen onze grote vijanden zijn net als die van Genoa. Maar sinds we in Algerije zijn hebben we veel last gehad van lokale prinsen en hun gelijken in Tunesië en in Marokko die onze aanwezigheid bestrijden. Marokko werd door een sultan geregeerd die behoort tot een oud geslacht. Maar hij verloor de laatste tijd veel van zijn macht als gevolg van onderlinge strijd. In heel Noord-Afrika was er geen ander belangrijk land als Marokko.”

Hypocrisie

Behalve bovenstaande blunder van het Turkse Ministerie van Onderwijs is er nog meer aan de hand met dat land. Marokko wordt geregeld vanuit Istanbul door islamitische organisaties bekritiseerd wegens beslissingen van het Ministerie van Buitenlandse Zaken in Rabat.

Een nieuwe fatwa is deze week gepubliceerd door een “Internationale Comité ter Verdediging van de Profeet” waarin de uitwisseling van ambassadeurs tussen Marokko en Israel wordt beschreven als Haram. Israel wordt omschreven als “Zionistische entiteit”, een term die in de Arabische media wordt gebruikt. Het Comité is in Türkiye gevestigd, een land dat sinds 1949 een ambassade heeft in Israël.

Dat is niet de eerste keer dat kritiek uit Türkiye wordt geuit. In 2020 verklaarde Eyub Sagčan, een woordvoerder islamist uit de kringen van Erdogan, dat de besprekingen tussen Israël en Marokko een gevaar zijn voor de Palestijnen. Hij riep op tot demonstratie voor het Marokkaans parlement.

Kort daarna gaf hij commentaar op het bezoek door de Israëlische president aan Türkiye: “Het bezoek van de Israëlische president na 14 jaar is het bewijs van de grootheid van Türkiye. Onze leider Erdogan zal de belangen van de Oemma (de islamitische gemeenschap) verdedigen". Niemand buiten Türkiye heeft Erdogan gekozen om namens de moslim wereld te onderhandelen.

In 2025 riep Tawakkol Karman op vanuit Istanbul via haar tv-zender tot geweld in Marokko. Ze is winnaar in 2011 van de Nobelprijs voor vrede en heeft een stichting om armoede in haar land Jemen uit bannen. Maar voor Marokko heeft ze duidelijk andere plannen.

Concurrentie

De bemoeienis vanuit Türkiye met besluiten genomen door Marokko is niet nieuw en moet dus worden gezien als een reactie op toenemende invloed van Rabat in de regio. Het herstel van de banden met Israel geeft toegang tot betere militaire technologie. Het maakt het land minder afhankelijk van drones zoals deze neergehaald in Mali tijdens de laatste oorlog tegen Toearegs.  

Ook voor de vrije sector is concurrentie tussen bedrijven een factor om rekening mee te houden. Een nieuwe haven in regio Sahara is in aanbouw en geeft toegang tot de Atlantische Oceaan aan landen in de Sahel.

Daarnaast speelt na de uittocht van Frankrijk de concurrentie van vreemde mogendheden om controle te krijgen over kostbare mineralen. Dat gebeurt onder het mom van de strijd tegen terreur. Een nieuw rapport over Turkse ambities in de Sahel en de Sahara laat daar geen twijfel over bestaan. Het rapport NATO's Regional Challenges. Terrorism and Counter-Terrorism in Sahel belicht de Turkse ambities in de Sahel.

De NAVO heeft voor Marokko gekozen om Afrikaanse militairen te trainen. Volgens Africa Intelligence bereidt het land zich voor om uiterlijk begin 2027 een sessie van het Defence Education Enhancement Programme (DEEP) te organiseren. Dat is een programma dat in 2007 van start ging en heeft tot doel militaire trainingen te versterken voor personeel uit NAVO-partnerlanden in Europa, Azië en Afrika.

Kortom, het gebruiken door Erdogan's regime van de Palestijnen, het vervalsen van de geschiedenis en het oproepen tot demonstraties om buitenlands beleid van Marokko te beïnvloeden, moet worden gezien als een poging om Rabat onder druk te zetten. Dat valt onder de inmenging van binnenlandse aangelegenheden van een soeverein land dat nooit onder Ottomaans invloed is geweest.

Meer lezen over hetzelfde onderwerp:

Geopolitieke spanningen in de Middellandse Zee
De Turkse militaire aanwezigheid in Libië en het daaruit voortvloeiend verdrag over nieuwe maritieme grenzen in het oosten van de Middellandse Zee wordt door sommige waarnemers gezien als een bron van nieuwe spanningen. Voor de Turken is het verdrag een overwinning: “Turkije heeft een historisch deal gesloten met Libië. Dat maakt het mogelijk om bestaande maar oneerlijke maritieme grenzen te corrigeren die de rechten van de Turkse Republiek van Noord-Cyprus schenden.”