Mislukt staatsgreep in Niger, instabiliteit Sahel houdt aan

Commentaar. Steden in Mali werden afgelopen maand april aangevallen. Libië heeft hierna troepen naar de grens met Tsjaad, Niger en Algerije gestuurd. Tsjaad werd in augusturs door gewapende milities uit Soedan aangevallen. Op 29 augustus is er een mislukt staatsgreep in Niger gepleegd, mogelijk verijdeld met behulp van Algerijns luchtmacht. Strijders uit het buitenland trekken naar de Sahel. En er is een nieuw trainingscentrum in Marokko geopend voor militairen uit Afrika.

Niger News (Arabische versie) meldt een bezoek op 30 augustus van Said Chengriha, hoofd van de Algerijnse strijdkrachten, aan Niamey. Hij werd verwelkomd door Ali Mahamane Lamine Zeine, de premier van Niger, zijn minister van Defensie, de chef-staf van de strijdkrachten en de commandant van de luchtmacht. Een vrijgegeven video laat vier Russische Su-30 gevechtsvliegtuigen zien met Algerijnse piloten.

Het is niet duidelijk wie achter de mislukte staatsgreep zit en waarom Algerije te hulp kwam voor het zittende regime in Niger. Onbevestigde berichten spreken van een coup voorbereid door de Fransen. Het staat vast dat conflicten in deze regio, naast externe inmenging om controle over kostbare grondstoffen, ook worden aangewakkerd door interne conflicten tussen etnische groepen. De machtsverhoudingen tussen kleine gemeenschappen van nomaden en herders aan de ene kant en gesetelde boeren rond de steden met politieke en economische macht aan de andere kant, zijn verstoord.

Sommige conflicten beperkten zich tot een land. In sommige gevallen zijn meerdere landen betrokken bij dezelfde oorlog. Een ander soort conflict betreft twee landen die tegenover elkaar staan. Interne conflicten moeten worden beschouwd als een drijfveer voor migranten uit de Sahel en Sub-Sahara Afrika om naar landen als Marokko te gaan. 

De gecoördineerde aanvallen op steden in Mali werden toegeschreven aan samenwerkende gewapende Toearegs (sinds de onafhankelijkheid van Mali in 1960 een gemarginaliseerd amazigh groep) en aan islamitische groepen (sommige zijn lokaal, anderen kwamen uit Algerije na het einde van de burgeroorlog in dat land en recent na de militaire nederlaag van de ISIS in het Midden Oosten).

Er is kritiek van ISIS op de samenwerking omdat Toearegs niet islamitisch genoeg zijn. Ze vechten voor eigen territorium Azawad en eigen bevolkingsgroep terwijl de islamisten een universeel project hebben.

De samenwerking tussen gewapende groepen reikt volgens bronnen ver buiten de grenzen van Mali. Abu-Bilal al-Minuki werd in mei in Nigeria bij een Amerikaans bombardement gedood. Hij zou de link zijn tussen de strijdende islamisten in de Sahel, West-Afrika en de Hoorn van Afrika.

Volgens beschikbare informatie speelde Al-Minouki een sleutelrol bij de financiering en logistieke ondersteuning aan gewapende groepen. Zijn naam werd in verband gebracht met transport van strijders in Zuid-Libië. Zijn corridor reikt tot het Tsjaadmeer.

Waarnemers zijn van mening dat de timing van de Libische grensversterking en de Amerikaanse bombardementen in Nigeria op toenemende regionale instabiliteit in Mali, Niger en Libië wijst als gevolg van het wegvallen van de grenscontroles tussen de landen. De oorlog strekt zich op dit moment uit van West-Afrika tot Somalië waar afgelopen augustus een uit Nederland uitgezette Turkse IS strijder werd aangehouden.

Ook in Marokko worden IS-leden geregeld opgepakt. Abdelatif Hammouchi, de baas van de veiligheidsdiensten, zei in mei 2025 op een internationale conferentie in Moskou, dat zijn diensten sinds 2022 de bewegingen volgen van 132 extremisten uit Marokko. Ze verplaatsen zich naar conflictgebieden in Afrika en in de Sahel: “We hebben meer dan 40 cellen ontmanteld. Ze hebben directe banden met regionale vertakkingen van IS in de Sahel”, adus de politiechef.

De recente opening van een trainingscentrum in Zuid-Marokko voor Afrikaanse militairen maakt nog eens duidelijk dat de westerse mogendheden de dreiging in de Sahel serieus nemen. Marokko staat volgens bronnen met wie Spaans krant La Razon sprak, op het punt een knooppunt te worden voor militaire trainingen van Afrikaanse legers.

Volgens Africa Intelligence bereidt het land zich voor om tussen eind 2026 en begin 2027 als gastheer van een sessie van het Defence Education Enhancement Programme (DEEP) van de NAVO. Het DEEP-programma, dat in 2007 van start ging, heeft tot doel militaire trainingen te versterken voor personeel uit NAVO-partnerlanden in Europa, Azië en Afrika.

Voor de militairen in Marokko is dat een gelegenheid om de training van het eigen personnel up te daten en nieuwe lange afstandsraketten te testen zoals afgelopen maand augustus in een militaire bases in Tan Tan in gebeurd. 

Kaart van de opkomst van gewapende groepen in Afrika tussen 2017 en 2026. De gegevens in de kaart zin gebaseerd op data verzameld door een tiental internationale organisaties. Bron: AfricaCenter.org.



Meer lezen over hetzelfde onderwerp: 

Wat zijn de gevolgen van de oorlog in Mali op Marokko?
Commentaar. De president van het Front de Libération Azawad (FLA) Bilal Ag Acherif, sprak op 28 april in Kidal verschillende strijdende eenheden toe na de snelle verovering van een paar steden in Mali. Hij feliciteerde ze voor de geleverde strijd en condoleerde de families van de gevallen soldaten. De aanvallen hebben de centrale regering in Bamako doen wankelen. De gevolgen op de regio zijn nog niet duidelijk. Maar het staat vast dat de gecoördineerde aanvallen onmogelijk zijn geweest zonder uitgebreide training, logistiek en oorlogsmateriaal dat alleen professionele legers bezitten. Bilal Ag Acherif haalde herinneringen op decennia strijd tegen de centrale regering in Mali en onderstreept de vastberadenheid van de strijdende eenheden om doelstellingen te behalen. Hij roemde discipline de toepassing van oorlogswet tijdens de laatste gevechten en deed een beroep op de bevolking van Azawad en de rest van Mali om in opstand te komen tegen wat hij noemt het tirannieke militaire regime in Bamako. Hij sprak in een Toeareg-dialect. Attaye Ag Mohamed, een specialist uit Mali, stelde een Franse vertaling beschikbaar.