Interview Osama Alshhoumi over Marokko en Oost-Libië
Marokko en de regering van Oost-Libië werken sinds kort samen op het gebied van veiligheid en defensie. Afgelopen oktober stuurde Khalifa Haftar zijn zoon om de baas van de Marokkaanse veiligheidsdiensten te ontmoeten. Abdulhadi Lahweej, de minister van Buitenlandse Zaken van Oost-Libië is op 28 november op werkbezoek in Rabat. Eerder op 22 oktober heeft directeur-generaal van de Marokkaanse inlichtingendienst (DGED), Mohamed Yassine Mansouri, Libië bezocht. Een ontwikkeling die sinds de val van Kadhafi in 2011 niet meer is waargenomen.
Berichten uit oktober melden dat buurland Algerije troepen naar Niger heeft gestuurd. De Oost-Libische leider Haftar heeft hierop gereageerd door de grensposten met Algerije en Niger te versterken. Algerije heeft alle banden met Marokko en Libië verbroken. De militaire machthebbers in Algiers hebben tevens de banden met de Emiraten verbroken wegens wat ze noemen “inmenging in de regio”.
Wij vroegen Osama Al Shahoumi om de laatste ontwikkelingen in de regio van commentaar te voorzien. Hij is de oprichter van het Hesperides Centre for Security and Strategic Studies, gevestigd in Londen. Het centrum is gespecialiseerd in Libische en Algerijnse aangelegenheden en ontwikkelingen in de Sahel, met een bijzondere focus op terrorisme, huurlingenactiviteiten, veiligheid in het Middellandse Zeegebied, waaronder irreguliere migratie, wapenhandel en energie.
Het Algerijnse leger trok afgelopen oktober Niger binnen. Volgens een regeringswoordvoerder en veel internationale waarnemers beschouwt Algerije — dat de grens deelt met Niger — stabiliteit in de Sahel als een belangrijke regionale veiligheidsprioriteit. Energie is voor Algerije ook een belangrijk aandachtspunt in Niger, waar het staatsolie- en gasbedrijf Sonatrach investeringen heeft. Enkele dagen later zette Khalifa Haftar strijdkrachten in langs de grens met Algerije en Niger. Wat was de aanleiding voor de versterking van de Libische grenzen na de Algerijnse inzet in Niger?
Naar mijn mening kwam dit voort uit bezorgdheid over de manier waarop de veiligheidssituatie langs onze zuidgrens veranderde. Ik moet erbij zeggen dat de precieze redenering achter de militaire beslissing niet openbaar is gemaakt, dus dit is mijn eigen interpretatie.
De timing is wat het meest opvalt. Volgens berichten vond de versterking van de Salvador-driehoek door het Libische Nationale Leger plaats eind oktober, wat ongeveer het moment is waarop een Algerijns militair konvooi Arlit in Niger bereikte. Voor mij wijst dat erop dat de twee met elkaar verband houden.
Algerije heeft zijn veiligheidsbelangen in Niger, evenals zijn economische belangen. Libië heeft zijn eigen veiligheidsbelangen en die verdienen dezelfde aandacht. Madama, vlak bij de Libische grens, is in berichten genoemd als een mogelijke locatie voor Algerijnse troepen. Dat roept natuurlijk vragen op over wat deze inzet voor Libië betekent.
Als het verklaarde doel is om energie-investeringen te beschermen, dan is het redelijk om een aantal vragen te stellen. Welke activa zullen deze troepen beschermen? Hoe verhouden de gekozen locaties zich tot die activa? Welke beperkingen gelden er voor de missie? Dit zijn legitieme vragen tussen buurlanden.
Ik zie de Libische versterking vooral als een voorzorgsmaatregel en als een signaal dat onze zuidgrens niet als een veiligheidsvacuüm kan worden behandeld. Niger heeft het recht om zijn partners te kiezen en Libië heeft het recht om zijn grondgebied te beschermen. De manier om misverstanden te voorkomen, is transparant zijn en rechtstreeks coördineren.
U schreef in een recent artikel dat Libië investeringen in Algerije heeft die zijn gemaakt onder het bewind van Moammar Kadhafi (1942-2011). Het land bezit ook exploitatierechten voor olie- en gasvelden langs de zuidwestelijke grens met Algerije. In 2017 waarschuwde de National Oil Corporation (NOC) voor een ondergrondse verbinding tussen het reservoir van het Libische Al-Wafa-veld en dat van Algerijnse velden. Het bedrijf legde uit dat het stilleggen van Al-Wafa tot de migratie van olie en gas naar de Algerijnse kant zal leiden, wat resulteert in een permanent verlies van de Libische reserves. Deze waarschuwing werd in 2021 herhaald. Wat kan een verzwakte Libische regering op dit moment doen om exploitatierechten terug te krijgen?
Libië moet het probleem behandelen als een nationale prioriteit, als een probleem dat niet snel opgelost wordt ongeacht wie er in de regering zit. Onze politieke verdeeldheid maakt het moeilijker om onze belangen te beschermen. Het mag nooit een excuus worden om ze de rechten op te geven. Twee zaken moeten gescheiden worden gehouden. De eerste is hoe een gedeeld reservoir wordt beheerd. De tweede zijn de contractuele rechten die voortvloeien uit investeringen en oude joint ventures.
Neem Al-Wafa als voorbeeld. De NOC (National Oil Corporation) waarschuwde in 2017 en opnieuw in 2021 dat het stilleggen van de productie ervoor zou kunnen zorgen dat koolwaterstoffen via verbonden reservoirs naar de Algerijnse kant migreren, en dat het verlies voor de Libische reserves permanent zou zijn. Dat waren ernstige waarschuwingen. De grootste prioriteit is dus om de productie stabiel en onder goed technisch beheer te houden. Elke Libische partij die de productie onderbreekt, moet beseffen wat dat doet met de rijkdom van het land.
Kaart onderaan van Libische investeringen in Algerije en van olie- en gasvelden aan de grens tussen Algerije en Libië. Bron: Osama Alshhoumi. 
We beginnen niet vanaf nul op het gebied van technische samenwerking. In januari 2018 kwamen de NOC en Sonatrach overeen om een gezamenlijke studie van de reservoirs van Al-Wafa en Alrar bij te werken. Libië moet vragen om een duidelijk verslag van dat werk en dit laten beoordelen door onafhankelijke technische experts. Het moet ook aandringen op transparante regelingen om eventuele verbonden hulpbronnen te monitoren en te beheren. De omvang van eventuele verliezen en elke aanspraak op compensatie kunnen alleen worden vastgesteld met productiegegevens, bewijsmateriaal over de reservoirs en een solide juridische basis.
Wat betreft ALEPCO en andere historische investeringen door Libië, is wat ik vraag eenvoudig. Publiceer de contracten, de liquidatieregelingen, de schikkingen en de rekeningen, zodat we kunnen zien wat Libië heeft ontvangen en wat er nog openstaat. Waar een recht wordt vastgesteld, moet dit worden nagestreefd via onderhandelingen en de geldende juridische mechanismen.
De Libiërs hebben recht op een volledig en verantwoord overzicht van wat er met hun geld en hun rechten is gebeurd. Dat is een taak voor een professioneel team van oliespecialisten, auditors en juristen, met een duidelijk nationaal mandaat achter zich.
Afgelopen oktober stuurde Khalifa Haftar zijn zoon Khalid om de baas van de Marokkaanse veiligheidsdiensten te ontmoeten. Op 28 november zal Abdulhadi Lahweej, de minister van Buitenlandse Zaken van de aan Haftar gelieerde regering, Marokko bezoeken. Op 22 oktober zaten de directeur-generaal van de Marokkaanse inlichtingendienst (DGED), Mohamed Yassine Mansouri, en het hoofd van de Libische inlichtingendienst op een regionale bijeenkomst over terrorismebestrijding in Benghazi. 43 andere delegaties waren er bij. Met wat voor soort uitdagingen wordt Libië nog geconfronteerd, en waarom is Marokko hierbij betrokken?
De centrale uitdaging van Libië is het opbouwen van instellingen die het land kunnen beschermen en de bevolking kunnen dienen. Politieke fragmentatie, onveiligheid en georganiseerde misdaad voeden elkaar. Recente VN rapportages beschrijven hoe institutionele verdeeldheid en brandstofsmokkel nog steeds schade toebrengen aan de nationale economie en het functioneren van de staat.
Om dat aan te pakken zijn militaire capaciteit en samenwerking tussen inlichtingendiensten nodig, evenals goed functionerende politiediensten en politieke samenwerking.
Marokko heeft praktische ervaring te bieden op het gebied van terrorismebestrijding en grensbeveiliging. Zijn werk met de Verenigde Naties bij het opleiden van Afrikaanse grensfunctionarissen is een concreet voorbeeld van expertise waarop regionale partnerschappen kunnen voortbouwen.
Marokko heeft ook ervaring met het samenbrengen van verschillende Libische actoren. Het land was gastheer voor het akkoord van Skhirat en de dialoog van Bouznika, dus zijn betrokkenheid bij ons politieke proces is duidelijk bewezen.
Dat is de context waarin de bijeenkomst in Benghazi van belang is. Deze werd gezamenlijk georganiseerd door de Libische Inlichtingendienst en de Marokkaanse DGED, samen met het Bureau voor Terrorismebestrijding van de Verenigde Naties via zijn kantoor in Rabat. Hiermee werd deze samenwerking geplaatst binnen een bredere internationale inspanning om het verband tussen terrorisme en georganiseerde misdaad aan te pakken.
Ik ben voorstander van de versterking van de betrekkingen op basis van wederzijds belang. Libië profiteert van capabele partners. Marokko profiteert van een stabieler Libië en een veiligere regio. Het doel moet zijn om sterkere Libische instellingen te creëren, waarbij de Libiërs zelf de prioriteiten stellen.
De bijeenkomst van hoge veiligheidsfunctionarissen uit Libië en Marokko is in de Algerijnse media bekritiseerd vanwege de samenwerking van beide landen met de Verenigde Arabische Emiraten. Algerije heeft geen diplomatieke banden met Marokko en verbrak op 9 september de diplomatieke betrekkingen met de Emiraten. Waarom zijn de Emiraten betrokken bij de regio, en specifiek bij Libië?
Zoals ik het zie, zijn de Emiraten in de regio deels om veiligheidsredenen, deels om economische redenen en deels omdat ze regionale invloed willen. Hun verklaarde benadering van de Sahel omvat terrorismebestrijding en ontwikkeling en samenwerking met Afrikaanse partners. In Afrika in bredere zin leggen ze veel nadruk op investeringen, infrastructuur en handel.
Libië is belangrijk vanwege zijn ligging aan de Middellandse Zee, zijn energiebronnen en zijn verbindingen met de Sahel. Een stabiel Libië zou aanzienlijke mogelijkheden bieden voor economische samenwerking. Het zou ook helpen bij veiligheidsproblemen die zich over meerdere landen uitstrekken.
Ik waardeer de banden van de Emiraten met het Libische Nationale Leger. De Emiraten zijn ook in dialoog met de regering in Tripoli. President Mohamed bin Zayed ontving Abdul Hamid Dbeibah in juli, en in september ontmoette de minister voor Defensiezaken van de Emiraten Saddam Haftar om coördinatie en defensiesamenwerking te bespreken. Dat zijn concrete voorbeelden van betrokkenheid door beide partijen bij Libië.
Voor mij moet elk partnerschap worden beoordeeld op wat het bijdraagt aan de veiligheid, de instellingen en het economisch herstel van Libië. Ik zou de Emiraten, Marokko en elke andere partner aan diezelfde maatstaf houden.
Algerije is vrij om zijn eigen diplomatieke relaties te bepalen, en dat geldt ook voor Libië. De meningsverschillen van Algerije met Marokko of met de Emiraten mogen het buitenlands beleid van Libië niet bepalen. We moeten constructieve relaties onderhouden met onze buren en onze eigen beslissingen nemen over welke partnerschappen de belangen van het Libische volk dienen.
Maar ik moet eerlijk zijn over Algerije. In het Libische conflict heeft het zich opgeworpen als een tegenstander van de Libische strijdkrachten, onder leiding van veldmaarschalk Khalifa Haftar. Het kiest partij voor één kant onder het voorwendsel van internationale legitimiteit. Dat was heel duidelijk in de meest recente toespraak van president Tebboune over Libië en de Libische strijdkrachten.
De rol die deze strijdkrachten hebben gespeeld in de oorlog tegen het terrorisme mag niet worden onderschat. Evenmin mag het leed dat Libië is aangedaan door terreurgroepen niet worden onderschat. De terroristen beschikten over wapenarsenalen die groter zijn dan wat sommige staten in bezit hebben. Ze ontvingen onvoorwaardelijke financiering van bepaalde landen. Ze kregen ook media-ondersteuning van zenders met sympathieën voor de Moslim Broederschap, zoals Al Jazeera, die terroristen revolutionairen noemen en de Libische strijdkrachten als milities bestempelen. Nu zien we dat Algerije zich bij datzelfde kamp aansluit, het kamp van de Moslim Broederschap, dat bekendstaat om zijn vijandigheid jegens de Libische strijdkrachten.
We mogen ook de parallelle media van Algerije niet vergeten, de kanalen die de regering van president Tebboune steunen. Sommigen van hen zijn zelfs zo ver gegaan om de moefti Sadiq al-Ghariani te citeren, die door velen in Libië wordt beschouwd als de nieuwe moefti van al-Qaeda. Zijn opruiende taal over de Libische strijdkrachten wordt via Al Jazeera verspreid. Ali al-Sallabi, een van de leiders van de Moslim Broederschap, mag regelmatig schrijven in Algerijnse kranten zoals Echorouk. In een staat als Algerije zou dat niet gebeuren zonder de zegen van de inlichtingendiensten.
Algerije heeft helaas zijn neutraliteit verloren. Algiers kan geen deel uitmaken van de oplossing voor het Libische probleem. Integendeel, het maakt de verdeeldheid alleen maar erger.
Meer lezen over hetzelfde onderwerp:
Samenwerking Marokko en regering Oost-Libië
Commentaar. Na de val van Kadhafi in 2011 zijn er twee regeringen in Libië ontstaan: Tripoli in het westen en Benghazi in het oosten. Marokko bleef tot nu toe neutraal ten opzichte van het interne conflict maar het recente bezoek van de zoon van de militaire leider Khalifa Haftar van Oost-Libië doet vermoeden dat er veranderingen gaande zijn. Wat ligt er ten grondslag aan de toenadering? Er zijn meerdere redenen te bedenken die Marokko ertoe hebben aangezet de toenadering met Haftar te zoeken. De eerste is dat het leger van Haftar meer dan 75% van het Libische grondgebied controleert. Daar ligt het merendeel van de olievelden. Zijn troepen zijn op dit moment goed georganiseerd en uitgerust in vergelijking met de strijdkrachten van de regering van Tripoli. Met de steun aan Haftar beoogt Marokko een gunstige positie binnen Libië in een vroeg stadium te verwerven.
Kadhafi: “Wij hebben Polisario opgericht”
“Bij God, Arabische volkeren willen niet worden onderdrukt door deze heersers. Het is een schande. Ik heb persoonlijk geen respect of waardering voor deze heersers, uitgezonderd zij die aan onze kant vechten.” Zo begint de toespraak van Kadhafi op 02 maart 1985 ter herdenking van de oprichting van de Jamahiriya, de republiek van Libië. De toespraak was een oproep aan de heersers van Algerije, Egypte en Syrië om samen te werken ten einde de Arabische volkeren te verenigen. Hij verwees tevens naar regio Sahara ten zuiden van Marokko en geeft toe dat hij Polisario heeft opgericht: “We hebben Polisario in 1972 opgericht. Niemand wist in die tijd van de strijd om de Sahara. Arabieren, Afrikanen en Aziaten spraken daar niet over. Alleen wij wisten dat het stukje Arabisch land van Spaans kolonialisme moest worden bevrijd. Op een bijeenkomst van 11 juni 1972 in aanwezigheid van de Algerijnse president Houari Boumediene heb ik de oprichting van Polisario aangekondigd.“
