Wat weten we van de burgeroorlog in Soedan?

Uit cijfers gepubliceerd in 2022 door het VN Commissariaat voor de Vluchtelingen blijkt dat er 1.350 Soedanese asielzoekers in Marokko waren. Dat was een groot aantal in vergelijking met 2021 toen er 150 geregistreerde asielzoekers waren. In 2025 is het aantal Soedanezen volgens het Commissariaat gedaald naar 815 gedaald. Het exacte aantal illegalen is onbekend. Feit is dat de huidige burgeroorlog in Soedan een groot groep naar Marokko heeft doen vertrekken via Libië en Algerije. Ze proberen Europa te bereiken maar het lukt vaak niet en blijven ze in Marokko.

Het aantal asielzoekers stijgt weer. Eind juli 2025 waren er 10.660 asielaanvragen in behandeling. De meeste komen uit Soedan gevolgd door Guinea, Senegal, Ivoorkust, Mali, Kameroen, Nigeria, Centraal Afrikaans Republiek, Congo (RDC), Tsjaad, Somalië, Syrië, Jemen en de Palestijnse gebieden.

Bij gebrek aan perspectief zijn er problemen ontstaan en soms ook conflicten zoals de laatste week tussen rivaliserende groepen illegale Soedanezen met als gevolg doden en gewonden. Dat zijn meegenomen conflicten waar we weinig van weten. Hieronder een overzicht van de geschiedenis, van de politieke situatie en van de etnische samenstelling van de bevolking. De data is gepubliceerd in Atlas Historique de l’Afrique (2018).

Brits kolonialisme

Het door de Britten opgericht Egyptische Soedan bestond uit drie verschillende gebieden: de woestijn in het noorden met een uitgang op de Rode Zee en het Arabisch Schiereiland; het westen, of Darfur, gelegen tussen de Nijl en het meer van Tsjaad; en het "groene" zuiden, bewoond door Afrikaanse zwarte bevolkingsgroepen. Sommige zijn christenen, anderen animisten. De Britse kolonisten waren erin geslaagd het zuiden te beschermen tegen Arabisch-islamitische expansie uit het noorden dankzij een speciaal statuut.

In 1922 plaatsten de Britten Zuid-Soedan (drie provincies) onder een speciaal regime genaamd Gesloten Districten bedoeld om de zuidelijke bevolking te beschermen tegen islamisering door het gebruik van de Arabische taal, het dragen van lange gewaden en de aanwezigheid van Arabische marskramers te verbieden. De Britten verboden de verplaatsingen van bevolking van het noorden naar het zuiden endie van het zuiden naar het noorden. De maatregelen waren een erfenis uit de prekoloniale periode toen de slavenhandel, georganiseerd vanuit het islamitische noorden, de regio's van Zuid-Soedan hebben ontwricht.

In 1947 heeft Londen het beleid gewijzigd en liet het zuiden los. Dat leidde tot een ware toestroom van islamitische noorderlingen naar de regio. In 1948, ondanks Egyptische tegenstand, verleenden de Britten Soedan een grondwet, een voorbode voor de onafhankelijkheid die buiten het kader van de unie met Egypte zou worden bereikt. Tegelijkertijd eisten Egyptische nationalisten de volledige annexatie van Soedan door Egypte.

Onafhankelijkheid

Eind 1948 won de Umma partij de verkiezingen in Soedan, gesteund door de Britse regering. Deze partij eiste echter onafhankelijkheid voor Soedan, en daarmee een breuk met Egypte. Geconfronteerd met de Britse aarzeling besloot de Egyptische regering op 15 oktober 1951 eenzijdig de overeenkomst uit 1899 te verbreken. De overeenkomst was een soort gedeelde soevereiniteit over Soedan waardoor het gebied simpelweg aan Egypte werd toegewezen waardoor Faroek koning van Egypte en van Soedan werd.

De Britse regering en de meeste Soedanese politieke partijen hebben de annexatie verworpen. In februari 1953 maakte Londen een einde aan het Anglo-Egyptische gedeelde soevereiniteit en verleende Soedan autonomie. De verkiezingen van 25 november 1953 leverden de overwinning voor de National Unionist Party. De partij had nog campagne gevoerd voor een unie met Egypte.

Noord en Zuid-Soedan

Een nieuwe ommekeer in de situatie deed zich voor in 1954 toen de Nationaal Unionist Party zich uitsprak voor onafhankelijkheid van  Soedan. Dit kwam door de afwijzing van generaal Neguib, Soedanees van moeders kant, en de repressie gericht tegen de Moslim Broederschap in Egypte om ze politiek uit te schakelen.

In augustus 1955 brak er een opstand uit in Zuid-Soedan, waar animisten en christenen, die zich grotendeels hadden verenigd in de Anyanya-beweging, vochten tegen de noordelijke islamitische overheersing. Op 01 januari 1956, maakte Soedan zich definitief los van Egypte.

Zuid-Soedan 1955-2012 

De Soedanese oorlog begon in 1955 aan de vooravond van de onafhankelijkheid op 01 januari 1956. De Republiek Soedan werd uitgeroepen. De nieuwe staat werd geleid door Arabisch islamitische partijen uit het noorden. Ze hebben geprobeerd het land te verenigen met de slogan: "Eén taal: Arabisch; één religie: de islam."

De bewoners van het zuiden waren er tegen. Ze wilden niet worden gearabiseerd of geïslamiseerd. Ze namen de wapens op in wat de eerste oorlog tussen "witte" moslims uit het noorden en "zwarte" christenen en animisten uit het zuiden werd genoemd.  Er speelden zich ook interne problemen in het zuiden, een regio met diverse etnische groepen, elk een eigen taal en gemiddeld een paar miljoen leden.

De Nilotische groep is de grootste en bestaat uit subgroepen: Nuba, Dinka, Nuer, Shillouk, Lwo en Acholi. Ze hebben op 09 januari 2011 voor de verdeling van Soedan gestemd en ze wonnen met 98%. (kaart van de bevolkingsgroepen en conflictgebieden in Soedan) Iedereen dacht hiermee het conflict tussen de bevolkinsgroepen te hebben opgelost. Maar toen er een regering voor de nieuwe staat moest worden samengesteld namen de Dinka, de dominant subgroep met twee miljoen meer leden dan de rest, de macht over. Hun overwinning werd door de Bari in twijfel getrokken. Ze wonen ten zuiden van de Dinka gebieden vlakbij de grens met Oeganda.

De onafhankelijkheid van Zuid-Soedan leidde tot intense spanningen en ontaarde snel in een burgeroorlog. De regering in Khartoem wakkerde het conflict verder aan door de Nuer te steunen. Khartoum wilde haar aanwezigheid in deze olierijke en strategische regio beouden. De onafhankelijkheid van Zuid-Soedan bracht uiteindelijk meer problemen met zich mee dan dat het heeft opgelost.

Meer lezen over hetzelfde onderwerp: 

Afrika politiek van Marokko moet op de schop
De Afrikaanse politiek van Marokko moet op de schop. Er is sinds de terugkeer van het land in Afrika een groeiende aantal problemen ontstaan als gevolg van massale immigratie uit sub-Sahara Afrika. Lokale bewoners klagen al jaren over intimidatie, criminaliteit en geweld. Een tiental incidenten zijn deze week op social media gepubliceerd en van commentaar voorzien. De klachten worden in de politiek en de media genegeerd. Maar iedereen is het ermee eens: er moet worden ingegrepen. Terugkeer in Afrika. De problemen zijn na 2017 begonnen toen Marokko in de Afrikaanse Unie teruggekeerde. In februari 1982 heeft de toenmalige Organisatie van de Afrikaanse Unie de “Arabische Republiek van de Westelijke Sahara” als de 51ste lidstaat erkend.