Iraans leider Ayatollah Khamenei gedood in bombardement

Foto’s van het dode lichaam van Ali Khamenei zijn in Israëlische media getoond nadat een wooncomplex waar hij verbleef op zaterdag is gebombardeerd. Khamenei gold sinds 1989 als de opvolger van de geestelijke leider Ayatollah Khoemeini (1902-1989). Critici beschreven hem als hard en compromisloos. 

In zijn boek "La guerre Iran-Iraq 1980-1989” (uitgave 2013) schrijft onderzoeker Pierre Razoux dat Ali Khamenei de enige werkelijke erfgenaam van Ayatollah Khomeini was. Op 14 februari 1989 vaardigde Khomeini een fatwa (religieus decreet) uit waarin hij de Britse schrijver Salman Rushdie, die net zijn beroemde “Satanische Verzen” had gepubliceerd, ter dood veroordeelde wegens godslastering. De opperste leider probeerde ongetwijfeld de aandacht af te leiden van de militaire nederlaag tegen Irak, de interne problemen in zijn land te verhullen en de kracht van het sjiisme te benadrukken om zichzelf te presenteren als de nieuwe leider van de moslim wereld.

Met de fatwa dwong hij de gehele Iraanse politieke klasse tot een nieuwe radicalisering, waardoor de toenadering tot het Westen lastig werd. Hij bleef tot het bittere einde compromisloos tegen de buitenwereld en meedogenloos tegenover iedereen die hij ervan beschuldigde in handen te zijn van de Verenigde Staten en van islamitische regimes in de buurlanden.

Op 3 juni 1989 overleed Ayatollah Khomeini op 87-jarige leeftijd aan een interne bloeding. Het verhaal gaat dat Koemeini op zijn sterfbed Akbar Hashemi Rafsanjani en Ali Khamenei heeft uitgenodigd om hun toekomstige functie in de republiek te bespreken. Toen de twee mannen de kamer binnenkwamen, lag de Ayatollah al maanden in bed. Hij kon ook niet meer goed praten als gevolg van zijn ziekte. Beide mannen hadden een paar minuten om met hem te communiceren. Op dat moment maakte Rafsanjani de enige fout van zijn lange politieke carrière. Hij stond Ali Khamenei toe de rol van hoogste geestelijke leider op zich te nemen. Hij had zelf uitstekende troeven in handen om die functie te bekleden.

Het zijn deze voordelen die hielpen meer macht te verwerven als president. Hij is ervan overtuigd dat hij zijn netwerken, zijn rijkdom en de instellingen kon inzetten, in de overtuiging dat Ali Khamenei niet over het nodige charisma beschikt om zich te vestigen zoals Ayatollah Khomeini dat deed. Maar dat liep anders. 

Beide mannen werden tot ayatollah verheven. Na zoveel jaren wachten bereiken ze eindelijk de top van de macht die ze vele jaren zullen delen. De Raad van Experts wees Ali Khamenei aan als de nieuwe geestelijke leider terwijl Akbar Hashemi Rafsanjani president werd alvorens te worden benoemd tot hoofd van de Raad van Experts. Maar de geestelijke Ayatollah Khamenei had meer macht dan de president. 

Omdat vooraanstaand politicus Mir Hossein Mousavi niet langer nodig was, wijzigden de twee nieuwe belangrijke mannen de grondwet en schaften ze de functie van de premier af. Mousavi trok zich twintig jaar lang terug en dook weer op in 2009 tijdens de presidentsverkiezingen waar hij de oppositie leidde.

Hoewel Akbar Hashemi Rafsanjani tot aan zijn dood in 2017 de meest invloedrijke figuur binnen het regime bleef, had Ali Khamenei altijd het laatste woord over de meest cruciale kwesties in defensie en buitenlands beleid. 37 jaar lang bleef hij aan de touwtjes trekken tot de bombardementen van vandaag hem het zwijgen definitief op hebben gelegd.  

Afbeelding: Op 4 november 1979 hebben Iraanse studenten de Amerikaanse ambassade in Teheran bestormd. Ze noemden zich de Volgers van de Imam en hebben een tiental diplomaten en mariniers gegijzeld. De gijzeling zou 444 dagen duren. De toen jonge Ali Khamenei was betrokken bij de gijzeling. Bron foto: National Security Archive.