Wat zijn de gevolgen van de oorlog in Mali op Marokko?

Commentaar. De president van het Front de Libération Azawad (FLA) Bilal Ag Acherif, sprak op 28 april in Kidal verschillende strijdende eenheden toe na de snelle verovering van een paar steden in Mali. Hij feliciteerde ze voor de geleverde strijd en condoleerde de families van de gevallen soldaten.

De aanvallen hebben de centrale regering in Bamako doen wankelen. De gevolgen op de regio zijn nog niet duidelijk. Maar het staat vast dat de gecoördineerde aanvallen onmogelijk zijn geweest zonder uitgebreide training, logistiek en oorlogsmateriaal dat alleen professionele legers bezitten.

Bilal Ag Acherif haalde herinneringen op decennia strijd tegen de centrale regering in Mali en onderstreept de vastberadenheid van de strijdende eenheden om doelstellingen te behalen. Hij roemde discipline de toepassing van oorlogswet tijdens de laatste gevechten en deed een beroep op de bevolking van Azawad en de rest van Mali om in opstand te komen tegen wat hij noemt het tirannieke militaire regime in Bamako. Hij sprak in een Toeareg-dialect. Attaye Ag Mohamed, een specialist uit Mali, stelde een Franse vertaling beschikbaar. 

De rol van Algerije

Verschillende berichten uit Mali vestigen de aandacht op de rol van buurland Algerije is de inmenging met interne aangelegenheden. Het militaire regime in Algiers heeft eerder steun verleend aan allerlei gewapende groepen actief in de regio. Een scenario dat nog vers in het geheugen ligt is Libië waar anti-Haftar strijders steun uit Algerije krijgen.

Algerije zou dus het zelfde scenario in Mali herhalen door dezelfde mobiele en getrainde milities in te zetten die ruime ervaring hebben opgedaan in de strijd tegen zwakke legers van instabiele landen in vergelijkbaar woestijnlanden.

Het is moeilijk voor landen als Mali die aan de rand van het instorten staat, zonder een getraind leger, effectieve inlichtingendiensten, stabiele instellingen en een goed draaiende economie; om politieke schokken te absorberen en grootschalig geweld te voorkomen. Wat er afgelopen dagen is gebeurd is een guerrillaoorlog uitgevoerd met precisie door goed getrainde strijders in staat op grote afstanden te coördineren.

Het is opmerkelijk dat het meest recente SIPRI-rapport, gepubliceerd in maart 2026, geen import van zware wapens door Algerije de afgelopen twee jaar heeft geregistreerd. Sterker, Algerije heeft minder wapens gekocht dan Marokko dat gewoonlijk een drie tot vier keer kleiner budget heeft.

Tegelijkertijd is het defensiebudget van Algerije gestegen en heeft volgens het Staatscourant 25 miljard dollars overschreden. Dit suggereert dat een aanzienlijk deel van dit budget niet voor wapenaankoop wordt gebruikt maar voor het trainen van gewapende groepen, voor inlichtingen, wapens en logistiek.

Het is mogelijk dat delen van het budget zijn gebruikt om te bemiddelen tussen groeperingen ten einde de jarenlange onderlinge strijd te beëindigen. Het financieren van terreurgroepen, hun vervoer op grote afstanden, levensonderhoud, communicatie, operaties op het slagveld en medewerking van de lokale bevolking; vraagt om grote middelen.

Samenwerkende groepen

De samenwerking tussen verschillende groeperingen zoals bij de aanvallen van afgelopen dagen heeft de weg vrij gemaakt voor de herstructurering van drie grote organisaties om hun inspanningen tegen de centrale regering in Bamako te bundelen:

Eind 2024 vond een fusie plaats van belangrijke Azawad-facties in de Nationale Beweging voor de Bevrijding van Azawad (MNLA), de Hoge Raad voor de Eenheid van Azawad (HCUA) en de facties van de Arabische Beweging van Azawad (MAA).

Al-Nusra Front (JNIM) werd opgericht onder leiding van Iyad Ag Ghali, een Toeareg met banden met het regime in Algiers, en bracht vier aan de Al Qaida gelieerde groepen samen: Ansar Dine, Al-Mourabitoun, de Islamitische Staat in de Grote Sahara (ISGS) en het Macina-bataljon.

De Islamitische Staat in de Grote Sahara (ISGS) onderging in 2024 een herstructurering en werd een aparte onderdeel van de Sahel-regio na de afscheiding van de Islamitische Staat in West-Afrikaanse Provincies (ISWAP), gevestigd in Nigeria.

Herstructurering, financiering, bevoorrading, training, logistiek, inlichtingen en coördinatie in een onmetelijk groot Sahara en Sahel, stelden deze drie nieuwe organisaties in staat het regime in Bamako te verrassen met een massale infiltratie in een recordtijd. Dit soort aanvallen zijn een voorbeeld van hoe succesvolle guerrillaoorlogen worden gevoerd en dienen als model vatbaar voor herhaling elders in de regio.

Doelstellingen 

Algerije hanteert een controle strategie via separatistische en terroristische organisaties om twee doelstellingen te bereiken:

Permanente instabiliteit creëren in de Sahel en aangrenzende regio's, waardoor het Algerijnse regime externe legitimiteit verwerft in de ogen van voormalige kolonisator Frankrijk. Dat stelt het regime in staat om als instrument van onderdrukking in handen van de Fransen te fungeren en met zwakke regimes te onderhandelen over toegang tot hun natuurlijke hulpbronnen, die essentieel zijn voor de concurrentie van Franse fabrieken. Deze strategie zorgt er ook voor dat deze Sahellanden binnen het Franse monetaire systeem, de CFA-franc, blijven, waardoor ze verplicht zijn 50% van hun buitenlandse valutareserves bij de Franse banken te bewaren.

Het tegengaan van de Marokkaanse invloed in Afrika, die, in tegenstelling tot Algerije, gebaseerd is op neutraliteit mbt interne aangelegenheden van de buurlanden. Marokko ondersteunt de eenheid, veiligheid en stabiliteit van de buren en biedt uitgebreide samenwerking op het gebied van financiën, luchtvaart, telecommunicatie, mijnbouw, onderwijs, infrastructuur en handel.

Als de Algerijnse strategie in Mali slaagt en het regime in Bamako terugkeert naar het Akkoord van Algiers uit 2015 dan kan de ervaring in Libië zich herhalen. We praten niet over Tunesië want het regime Kais Saied is al jaren onder invloed van de militairen in Algiers.

Mauritanië 

Buurland Mauritanië is een bijzonder geval. Het land stelt zich neutraal ten opzichte van Algerije en Marokko. Aan de ene kant doet het land met de Atlantische projecten zoals de gaspijpleiding Nigeria-Marokko mee maar houdt ook de deur open voor Algerijnse initiatieven. Aan de andere kant erkent het land sinds het begin van de jaren 1980 (onder druk zoals voormalige president Mokhtar Ould Dada in dit interview vertelde) de “Arabische Republiek van de Westelijke Sahara” maar doet mee aan samenwerkingsprojecten in gemeentes en communes aan de grens tussen beide landen die onder Marokkaans bestuur zijn.

Het is verder opvallend dat bij zijn bezoek deze week aan de Emiraten, Saoedi-Arabië en Tsjaad de president van Mauritanië het privé charterbedrijf Sarah Airways uit Marokko heeft ingehuurd om te vliegen in plaats van zijn presidentiële vliegtuig. Was hij bang voor met opzet gepland technische mankementen of aanslagen?

Pan-Afrikaanse projecten in de vorm van een gaspijnleiding in combinatie met het initiatief om de Sahellanden te ontsluiten door toegang te bieden tot de Atlantische Oceaan via de haven van Dakhla, zou Marokko een voordeel opleveren op het gebied van energie, investeringen en industriële en logistieke sectoren. Bloomberg bevestigt op 29 april dat energiemaatschappij ONHYM uit Marokko een deel van de 25 miljard dollars kostend project op zich neemt.

Dat zou Mauritanië een economisch evenwicht geven door zich aan te sluiten bij het Atlantische project. En het beperkt tegelijk de mogelijkheden van Algerije om de geografie van de Sahara te benutten om Marokko in Afrika te isoleren zoals Houari Boumediene begin jaren 1970 heeft aangekondigd.

De aanvallen op Mali doen denken aan de staatsgreep in Mauritanië van begin jaren 1980. Toenmalige president Mokhtar Ould Daddah heeft geprobeerd gemeenschappelijke belangen met Marokko en Algerije in evenwicht te brengen maar werd door middel van geweld vervangen door een regime dat Polisario Front erkende en Mauritanië integreerde in de anti-Marokkaanse as. Mali ondergaat op dit moment hetzelfde lot. Het heeft deze maand na 48 jaar de erkenning ingetrokken van Polisario. Kort hierna werden de belangrijkste steden aangevallen. (wordt vervolgd)

Meer lezen over hetzelfde onderwerp:

Algerije, Marokko, Mauritanië en Polisario bijeen in Washington
Commentaar. De bijeenkomst in Madrid van afgelopen 8 februari over de toekomst van de Sahara ten zuiden van Marokko wordt deze week in Washington voortgezet. Er is nog niets bekend over de uitkomst maar het wordt gezien als meer dan een loutere versnelling van de Amerikaanse diplomatie om Algerije bij de onderhandelingen te betrekken. Dat land ontkent nog altijd iets met het conflict te maken. Maar de tijd van het spreken met een dubbelde tong is voorbij. 

Oorlog in Sahel: steden in Mali aangevallen
Beelden van deze week uit Mali laten zien hoe gewapende groepen steden hebben aangevallen. De aanvallen lijken tegelijkertijd te zijn geweest op Kidal, Gao en Bamako die ver uit elkaar liggen. De beelden circuleren op social media kanalen van Toearegs. Ze vechten sinds 2012 voor een eigen staat in Azawad. In Mali zijn er naast Toearegs ook andere groepen actief onder verschillende namen. Een daarvan is de Islamitische Staat in de Sahel (JNIM). De aanvallen van deze week vonden plaats nadat de regerende militairen in Mali de erkenning hebben ingetrokken na 48 jaar van de "Arabisch Democratisch Republiek van de Westelijke Sahara". Marokko heeft kort hierna de elektronische aanvraag voor visa voor burgers uit Mali per 27 april afgeschaft.

Frankrijk: een boek over Sahel gecensureerd
"Au coeur de la diplomatie française en Afrique" is een nieuw boek over de Sahel dat sinds januari 2024 in Frankrijk wordt gecensureerd. Daarin vertelt Sylvain Itté, Frans ambtenaar in Niger tussen 2019 en 2022, het verhaal achter de schermen van de Franse diplomatie in Afrika en in de Sahel, waar Frankrijk sinds 2013 militair betrokken is bij Operatie Barkhane. Hij onthult in het bijzonder het geheime plan om het regime van Niger te destabiliseren met de steun van Toeareg rebellenleider Rhissa Ag Boula, voormalig minister van Toerisme onder president Mamadou Tandja. De auteur betreurt de censuur en schrijft in de media over « scandale d’État », een schandaal van de Franse staat.