Een brief van M. Khaïr-Eddine aan Léopold Sédar Senghor

Op zondag 18 januari is de finale van de Afrika Cup 2025 tussen Marokko en Senegal. Dat brengt de vraag met zich mee: wat weten we van Senegal? Voor liefhebbers van literatuur is er genoeg te ontdekken. Zo was Mohammed Khaïr-Eddine (1941-1995) een bewonderaar van de Senegalese dichter Léopold Sédar Senghor (1906-2021). Er is een brief van hem uit 1980 bewaard waarin hij vanuit Tiznit vragen stelde over een aantal meegezonden gedichten. De correspondentie tussen deze twee vooraanstaande figuren uit de Franstalige literatuur in Afrika getuigt van dialoog en wederzijdse erkenning ondanks de verschillende tradities van beide landen.

Sédar Senghor en Khaïr-Eddine behoren tot twee verschillende generaties die het Franse kolonialisme en de daaropvolgende onafhankelijkheid hebben meegemaakt. De dichter uit Senegal was sinds de jaren 1930 de belangrijkste stem binnen de beweging Négritude, de som van alle Afrikaanse uitingen zoals hij dat in zijn boek Liberté noemde. Belangrijk thema van zijn werk is dialoog tussen Afrika en de rest van de wereld.

Khaïr-Eddine was daarentegen op eigen land gericht. Hij was vanaf de jaren 1960 een van de radicale vertolkers van jonge critici en dichters die de literaire tradities van Marokko wilden moderniseren. Zijn radicale poëzie, proza, boeken en tijdschriften over vrijheid en onderdrukking werden jarenlang gecensureerd, zoals dit gedicht gepubliceerd in 1975 in zijn boek Ce Maroc (1975). Dat maakte hem in de ogen van kenners een onmisbaar schakel om Franstalige literatuur in Noord-Afrika te begrijpen.

Beide dichters hebben verschillende paden gekozen maar bleven trouw aan poëzie als hoogste vorm van literair verzet tegen de toen heersende ideeën. Dat heeft Sédar Senghor faam gebracht. Hij werd een icoon van panafrikanisme en later tot president van Senegal gekozen.

Een bekend gedicht van zijn hand beschrijft de rol van huidskleur in de maatschappelijke verhoudingen van zijn tijd:

Beste blanke broeder 
Toen ik geboren werd was ik zwart
Toen ik opgroeide was ik zwart
Als ik onder de zon ben blijf ik zwart
Als ik ziek ben blijf ik zwart
Als ik dood ga blijf ik zwart
 
Maar jij blanke broeder
Toen je geboren werd was je roos
Toen je opgroeide was je blank
Als je onder de zon bent wordt je rood
Als je het koud hebt wordt je blauw
Als je bang bent wordt je groen
Als je ziek wordt ben je geel
Als je dood gaat wordt je grijs

Vertel me beste blanke broeder
Wie van ons is een kleurling? 

Afbeelding: Léopold Sédar Senghor in 1978. Gedicht vrij vertaald door de redactie. 

Meer lezen over hetzelfde onderwerp: 

Hommage in Frankrijk aan M. Khaïr-Eddine (1941-1995)
Update: 21 april. Schrijver Mohamed Khaïr-Eddine (1941-1995) wordt tijdens het Festival van Amazigh Culturen in Parijs vereerd. Kenners van literatuur uit Frankrijk en Marokko komen bijeen om het werk van de schrijver en dichter te bespreken. Khaïr-Eddine is in 1941 in Tafraout geboren. Hij heeft zijn school in Casablanca afgerond en werkte een tijd in overheidsdienst voordat hij zich op het schrijven stortte. Hij publiceerde zijn eerste gedichten in tijdschrift La Vigie marocaine voordat hij in de jaren zestig samenwerkte met Souffles, een tijdschrift van dichter Abdelatif Laabi.