Commentaar op rapport Wereldbank over Marokko
Op 28 april 2026 publiceerde de Wereldbank het rapport "Scaling the Atlas" over economie in Marokko. Hoewel de macro-economische diagnose (wijzend op een jaarlijks tekort van 370.000 banen) onmiskenbaar is, bevat het rapport een paar misvattingen. Onderstaand commentaar verscheen eerder op www.tifawen.com
Het rapport negeert onzichtbare barrières die zowel de lokale bevolking als ethische investeerders ervan weerhouden aan de toekomst van het land mee te bouwen. De eerste is de beperkte mobiliteit waar het rapport voor pleit om de groei te stimuleren. Het negeert het grootste obstakel: consulaire barrières. In mijn werk “Cartel des visas” is de mobiliteit beschreven als wapen in de economische oorlogsvoering. Schengen is niet zomaar een muur. Het is een normatieve rente. Europeanen leggen hun regels op zonder wederkerigheid. Dat werkt verlammend. Het toekomstige Frans-Marokkaanse vriendschapsverdrag van 2026 moet strategische wederkerigheid aanvaarden. Asymmetrisch privileges moeten worden herzien.
De tweede barrière is de informele sector waar buitenlandse directe investeringen in de industrie een rol spelen. De Wereldbank citeert een percentage van 69,4%. Wat ze echter niet vermeldt, is dat het schimmige gebied van de informele economie het gevolg is buitenlandse directe investeringen (FDI). De informele sector stelt multinationals in staat hun servicekosten te verlagen ten koste van de bescherming van de lokale werknemers en de sociale voorzieningen. Waarom moeten lokale belastingbetalers bijdragen als FDI profiteert zonder dat er daadwerkelijk sprake is van lokale werkgelegenheid of kennisoverdracht? Pleiten voor formalisering benadeelt lokale ondernemers.
De derde is onroerend goed. Het rapport erkent een verschil in 26 punten in de perceptie tussen dominante bedrijven en het midden en klein bedrijf (MKB) als het gaat om toegang tot bedrijfspanden en infrastructuur. Dit is de kern van de blokkade op de vastgoedmarkt. De Atlas wordt beklommen door grote concurrerende bedrijven maar het klimmen blijft ontoegankelijk voor lokale ondernemers. Dit interne management vergroot de verschillen en vereist een radicale hervorming van de onroerend goed wetgeving.
De vierde is de juridische impasse. Ons monetair systeem stelt sinds 2026 een e-commerce limiet van 20.000 MAD (2.000 euro). We zijn gedwongen naar e-landen uit te wijken zoals Estland om digitaal zaken te doen met de rest van de wereld. Het systeem ontmoedigt eerlijke buitenlandse ondernemers die netjes hun gegevens met de belastingdienst delen. Tegelijk laat het ruimte voor een nieuw soort markt verkapt onder de naam “digital nomads” die ontsnapt aan elke controle van de belastingdienst.
De conclusie is dat we een nieuwe visie nodig hebben over onze eigen soevereiniteit. Het land kan zich niet veroorloven om louter aanwezig te zijn op de internationale markt zonder daar werkelijk van te profiteren. De uitdaging van het nieuwe ontwikkelingsmodel is om onze eigen koers te bepalen. We willen geen groei die het binnenlands bruto product opblaast maar onze huizen leeg haalt.
Het rapport citeert een participatie van 30% voor vrouwen op de arbeidsmarkt. Het negeert het feit dat voor een groot deel van de samenleving het huwelijk nog steeds een beschermend contract is, waarin de vrouw als steunpilaar van het gezin is. Daarom hoeven wij geïmporteerde indicatoren niet te volgen. Veel beter is het Familierecht (Moudawana) te hervormen om huishoudelijke taken juridisch en economisch op te waarderen. Dit is een vernieuwing van de sociale soevereiniteit. Het gezin wordt erkend als een productie-eenheid en niet louter als een statistisch verlies.
Meer lezen van dezelfde auteur:
Le cartel des visas, een roman over visa voor Frankrijk
De verhoudingen tussen Marokko en Frankrijk staan al jaren scheef, met name als het gaat om visa verstrekken. Le Cartel des visas is een nieuw roman die leest als een thriller want dat is het ook. Het is gebaseerd op officiële documenten, interviews met reizigers en concrete gevallen van visum aanvragen vanuit Marokko tussen 2021 en 2025. Direct na de bekendmaking van het stoppen door Frankrijk van visa voor Marokkanen verscheen de minister van Buitenlandse Zaken op de tv: “Frankrijk stuurt ons illegalen uit Algerije en Tunesië. Dat is ongehoord”.