Militaire bases Bir Anzarane versterkt
Bir Anzarane is een strategische locatie dicht bij Mauritanië waar in 1979 een slagveld plaatsvond tussen het Marokkaans leger en Polisario eenheden gesteund door Algerije en Libië. Het slagveld eindigde in een militaire overwinning voor Marokko en was van doorslaggevend voor de controle op het gebied. Bijna vijftig jaar later krijgt de locatie een nieuwe militaire bases uitgerust met een controletoren voor de luchtmacht, een landingsbaan van meer dan drie km voor transportvliegtuigen en hangars voor onderhoud van drones en gevechtshelikopters. De bases moet uiteindelijk de controle van de Sahara en de Sahel versterken in een steeds onrustige regio. Onderstaande is een samenvatting van het artikel “Una nueva instalación militar amplía el control aéreo de Marruecos” verschenen in Spaanse krant Defensa van 20 april 2026.
De Sahara ten zuiden van Marokko ondergaat een militaire transformatie die zich manifesteert in de versterking van de Marokkaanse militaire infrastructuur. De luchtmachtbasis Bir Anzarane, midden in de woestijn, is uitgegroeid tot een nieuwe schakel in de strategie om volledige controle over de zuidelijke provincies te verkrijgen. Het belang van dit project wordt vergroot door speculaties over mogelijke Amerikaanse interesse in de locatie, in een context waarin Washington zijn militaire aanwezigheid in West-Afrika wil reorganiseren na de afname van zijn invloed in de Sahellanden.
Wat deze installatie meer maakt dan alleen een vooruitgeschoven operationele basis, is de diepe historische betekenis ervan. Oorspronkelijk een helikopterplatform van het Marokkaanse leger, is het door recente ontwikkelingen uitgegroeid tot een volwaardige luchtmachtbases, op een locatie die doordrenkt is van de herinnering aan een van de hevigste veldslagen van de Westelijke Sahara-oorlog. In 1979 was het garnizoen Bir Anzarane, waar zich een belangrijke waterbron bevindt waaraan de naam is ontleend, het toneel van een gevecht tussen 800 soldaten van de Marokkaanse strijdkrachten en een massale, grootschalige aanval van het Polisario Front gesteund door Algerije en Libië. Volgens de militaire archieven in Marokko kwamen er meer dan 100 Marokkaanse soldaten om het leven en vielen er 400 slachtoffers aan de kant van Polisario.
Drones en Apache helikopters
Deze faciliteit, waarvan de bouw in april 2021 begon en eind 2023 werd voltooid, is nu officieel klaar voor militaire operaties. De basis, gelegen op 140 kilometer ten oosten van de stad Dakhla, beslaat een oppervlakte van naar schatting 5 vierkante kilometer en dient als vooruitgeschoven operationele basis die de Marokkaanse strijdkrachten in staat stelt het bereik van hun luchtoperaties te vergroten. Dit zal met name worden bereikt door de inzet van onbemande drones en Apache-gevechtshelikopters (foto Apache AH-64E helikopter aangeschaft in april 2026), waarmee de veiligheid langs de grens met Mauritanië wordt versterkt en de zandmuur, die kwetsbaar blijft voor herhaalde aanvallen, wordt beschermd.
Gegevens over de luchtmachtbases onthullen een architectonisch en militair ontwerp dat rekening houdt met de eisen van langdurige operaties in een barre woestijnomgeving. De basis beschikt over een landingsbaan van meer dan drie kilometer, waardoor er diverse vliegtuigtypen kunnen landen, waaronder zware vrachtvliegtuigen en vliegtuigen die een lange start- en landingsbaan vereisen. Daarnaast is er een moderne luchtverkeersleidingstoren, twee hangars voor het stallen en onderhouden van vliegtuigen, en een administratief en woongedeelte dat is ontworpen om personeel voor langere perioden te huisvesten. De faciliteit omvat drie opslagplaatsen die vermoedelijk voor munitie bestemd zijn, evenals een radar voor luchtbewaking. De perimeter wordt omringd door tien vaste torens voor observatie- en bewakingsposten om de verdedigingslinie te beschermen tegen mogelijke aanvallen vanaf de grond.
Het voordeel van deze bases is dat het de spelregels in de zuidoostelijke regio’s van de Sahara zal veranderen. Vóór de voltooiing van deze bases was de effectiviteit van surveillance en precisieaanvallen van de luchtmacht beperkt vanwege de afstand tot de belangrijkste bases. Met de inzet van drones in Bir Anzarane is het nu mogelijk om de zandmuur, zowel ten oosten als ten zuiden van de Mauritaanse grens, continu te bewaken. Dankzij deze positionering kan het operatiebereik met behulp van grondcontrole een straal van maximaal 300 kilometer bestrijken. Dit maakt het mogelijk om doelen te detecteren en te neutraliseren in gebieden die voorheen buiten het directe bereik lagen, zonder volledig afhankelijk te zijn van satellieten, die complexere middelen en technologieën vereisen. De bases zou in de toekomst echter ook kunnen worden uitgerust met dergelijke systemen om het interventiebereik tot grotere afstanden uit te breiden.
Spanningen in de regio
De versterking van deze militaire infrastructuur vindt plaats tegen de achtergrond van een toenemende escalatie in de regio. Er zijn herhaalde pogingen om de zandmuur te naderen en vitale doelen te bombarderen, waaronder militaire bases in gebieden zoals Smara. Deze escalatie werd duidelijk toen in augustus 2023 en in juni 2025 in de kleine stad met minstens vier raketten van Iraanse makelij insloegen ( ), waarvan er één insloeg nabij een post van de VN-vredesmissie MINURSO.
Hoewel de aanval geen grote schade veroorzaakte, betekende het wel een escalatie van het conflict sinds het mislukken van de overeenkomst in 2020 over wapenstilstand. De aanval werd door Polisario in een officiële verklaring opgeëist. Marokko reageerde echter snel: een drone van de luchtmacht spoorde het voertuig op dat de projectielen had afgevuurd en voerde een precisieaanval uit, waarbij de inzittenden om het leven kwamen. De operatie getuigt van een geavanceerd niveau van bekwaamheid op het gebied van surveillance, verkenning en precisieaanvallen. Deze capaciteiten waren in de zuidoostelijke regio beperkt, een leegte die de basis Bir Anzarane heeft opgevuld.
De dynamiek van de wapenuitrusting en de inzet ervan in Bir Anzarane kan niet worden begrepen zonder het gebruik van drones beheerd door gespecialiseerd squadrons. Deze squadrons opereren momenteel met vijf typen drones: Heron 1, Hermes 900, Wing Loong 1, Bayraktar TB2 en Wing Loong 2. Dit systeem heeft verschillende aanpassingen ondergaan. Met de toegenomen spanningen eind 2020 na de crisis in de gresnpost Guerguarat werden de in China geproduceerde Wing Loong 1-drones ingezet op de vierde luchtmachtbases nabij Laayoune, de grootste stad in de Sahara, en op een militaire basis nabij Smara, grenzend aan de zandmuur. Vervolgens, werden de meer geavanceerde Wing Loong 2 medio 2022 in Laayoune gestationeerd, terwijl de Bayraktar TB2's naar de basis in Smara werden overgebracht.
Militaire versterking
De bases Laayoune is, ondanks de relatieve afstand tot de frontlinie, uitgegroeid tot het zenuwcentrum voor Wing Loong-drones die zijn uitgerust met satellietcommunicatie, waardoor ze missies kunnen uitvoeren met een bereik van meer dan 300 kilometer. Bayraktar TB2-drones worden momenteel in de bases Smara gestationneerd. Naast deze vooruitgeschoven operationele bases zijn er ook drones gestationeerd op andere bases diep in Marokko, zoals de tweede tuchtmachtbasis in Meknes en de Zesde Luchtmachtbasis in Ben Guerir, evenals de luchthavenbases Dakhla, waar de Heron 1-drones zijn gestationeerd. Binnen dit operationele netwerk zal de bases Bir Anzarane dienen als een nieuw station voor deze drones, waardoor de werkdruk op de andere bases wordt verlicht en ongekende mogelijkheden voor surveillance in het zuidoosten worden gecreëerd.
Op juridisch en diplomatiek niveau bestaat er geen expliciete internationale wet die Marokko verbiedt militaire installaties te bouwen binnen de gebieden waarover het land feitelijk soevereiniteit uitoefent. De VN heeft bemiddeld bij de overeenkomst van 1991 over een wapenstilstand die was bedoeld om te waken over de beëindiging van de vijandelijkheden, de militaire posities te controleren en het aantal troepen geleidelijk te verminderen. Volgens de overeenkomst werd het gebied verdeeld in sectoren, waaronder een bufferzone en twee gesloten zones. Elke militaire beweging of nieuwe bouw binnen de bufferzone is verboden. De gebieden achter de veiligheidsmuur blijven volledig onder Marokkaans controle.
Na de aankondiging door Polisario in november 2020 van de opzegging van de wapenstilstand zijn er vijandelijkheden hervat (voorbeeld persbericht Polisario over aanslagen op Marokko), heeft Marokko in officiële verklaringen het belang van de VN-overeenkomsten bevestigd. Tegelijkertijd trof het land veiligheidsmaatregelen in de omgeving van de veiligheidsmuur en daarbuiten. Dit alles vindt plaats binnen een juridische context waarin de VN nog steeds van mening is dat de wapenstilstand in principe van kracht blijft, ondanks de schendingen door beide partijen.
De militaire versterking in de regio wordt ondersteund door diplomatieke ontwikkelingen, met name de Amerikaanse erkenning van de Marokkaanse soevereiniteit over de Westelijke Sahara in 2020, waardoor Rabat werd bevrijd van diplomatieke obstakels die de militaire investeringen in de regio hadden belemmerd. Dit is duidelijk terug te zien in de aard van de nieuwe defensieprojecten, die vaak worden gepresenteerd onder de noemer van internationale samenwerking tegen terrorisme, waardoor ze een legitimiteit krijgen die de grenzen van het regionale conflict overstijgen.
Controle over de Sahel
Naast de rol die Bir Anzarane inneemt bij de beveiliging van de zandmuur en de aangrenzende gebieden, maakt de bases deel uit van bredere strategische overwegingen. Media meldden vorig jaar dat Marokko een militair systeem overweegt op waarmee luchtaanvallen kunnen worden uitgevoerd op terroristische groeperingen die actief zijn in de Sahel-regio. Dit zou gebeuren in samenwerking met de Verenigde Staten en Frankrijk, die mogelijk MQ-9 Reaper-drones zouden kunnen leveren voor verkennings- en precisieaanvallen. Deze aanpak is gebaseerd op de vaste overtuiging van Marokko dat de expansie van extremistische organisaties naar gebieden buiten de controle van Sahellanden zoals Mali, Niger en Burkina Faso niet langer een gevaar ver buiten eigen land maar een directe bedreiging voor de nationale veiligheid, met name gezien de groeiende ambities van terreurgroepen in Noord-Afrika en Europa.
Hoewel deze berichten officieel niet worden bevestigd, is de versterking van de militaire infrastructuur in de zuidelijke provincies van Marokko grotendeels in lijn met de strategie om regionale dreigingen aan te pakken. Dit maakt Bir Anzarane een schakel in een effectievere fase van regionale en internationale veiligheidssamenwerking. Bovendien maakt Bir Anzarane deel uit van een preventieve militaire doctrine gebaseerd op technologie en luchtmacht, waarbij het barre woestijnlandschap wordt veranderd van een logistiek obstakel tot een op afstand bestuurbare omgeving door middel van geïntegreerde luchtsensorsystemen en precisieaanvallen. Dit verandert het machtsevenwicht op de grond en legt een nieuwe veiligheidsrealiteit op die moeilijk is te negeren.
Meer lezen over hetzelfde onderwerp:
Oorlog in Sahel: steden in Mali aangevallen
Beelden van deze week uit Mali laten zien hoe gewapende groepen steden hebben aangevallen. De aanvallen lijken tegelijkertijd te zijn geweest op Kidal, Gao en Bamako die ver uit elkaar liggen. De beelden circuleren op social media kanalen van Toearegs. Ze vechten sinds 2012 voor een eigen staat in Azawad. In Mali zijn er naast Toearegs ook andere groepen actief onder verschillende namen. Een daarvan is de Islamitische Staat in de Sahel (JNIM). De aanvallen van deze week vonden plaats nadat de regerende militairen in Mali de erkenning hebben ingetrokken na 48 jaar van de "Arabisch Democratisch Republiek van de Westelijke Sahara". Marokko heeft kort hierna de elektronische aanvraag voor visa voor burgers uit Mali per 27 april afgeschaft.