De crisis van Agadir in 1911 en de rol van de Britse diplomatie

Een nieuw artikel over de rol van Sir Edward Grey (1862–1933), Britse minister van Buitenlandse Zaken, analyseert de politieke en militaire verhoudingen aan het begin van de 20ste eeuw tussen Frankrijk, Groot-Brittannië, Duitsland en Rusland. De ingreep van de Britse diplomatie zorgden ervoor dat Duitsland geen aanspraken kon maken op belangen in Marokko. Een jaar later viel het Franse koloniale leger het land binnen. 

De Fransen besturen sinds 1830 Algerije en wilden de controle over de rest van Noord Afrika. Daar had Duitsland ook interesse in. Keizer Wilhelm II (1859-1941) bezocht in 1905 Tanger. Zijn oorlogsschepen bombardeerden Agadir in 1911. Groot-Brittannië greep in om Frankrijk te helpen. De rivaliteit escaleerde tot een Duits-Brits conflict. Europa was op de rand van oorlog.

Ondanks de lauwe Frans-Britse betrekkingen probeerde de Britse regering de Anglo-Franse Entente Cordiale van 1904 te behouden. Britse functionarissen verwierpen daarom Duitse aanspraken in Marokko en beschouwden het als een aanval. Sir Edward Carey begreep dat als zijn regering Frankrijk in de steek zou laten deze zich aan Duitsland zou onderwerpen. Dat kan tot de ineenstorting van de Entente Cordiale leiden. De meeste Britse staatslieden zagen uiteindelijk de noodzaak in van een militaire confrontatie met Duitsland.  

De Britse roep om oorlog tegen Duitsland begon kranten en publicaties te domineren. De regering trof in het geheim militaire maatregelen. De taak van Britse pacifisten in het parlement om de crisis te blussen werd onmogelijk. Deze moeilijkheden werden weerspiegeld in aanhoudende conflicten binnen de Britse ambtelijke kringen tussen leden die een fundamentele verbetering van de betrekkingen met Duitsland wensten en anderen die vreesden dat toenadering tot de Duitsers Frankrijk en Rusland zou vervreemden en in feite zou leiden tot een Brits isolement op het Europese continent. De Britse minister Sir Edward Grey speelde hier een cruciale rol bij het oplossen van de crisis. Daarom werd Marokko uiteindelijk niet door Duitsland maar Frankrijk een jaar na de Duitse bommen op Agadir aangevallen.

Het artikel verscheen in Journal of Babylon Center for Humanities Studies (2025) onder de titel: 1911 السير إدوارد كري وزير خارجية بريطانيا في أزمه أغادير لعام.‎

Afbeelding: een Duits oorlogsschip in de baai van Agadir gezien vanuit de Kasbah van Agadir Oufella bij de haven. Bron: Franse krant L’Illustration van september 1911.

Meer lezen over hetzelfde onderwerp: 

Ahmad Al-Mansur en het begin van modern Marokko
Voor de meeste historici begon de moderne tijd in Marokko met de bezetting door de Fransen en Spanjaarden in 1912. Vooral Franse historici dachten lange tijd dat het land na de val van Granada in 1492 hermetisch op slot ging. Van enige uitwisseling met de rest wereld was er geen sprake tot het land met Europees militair geweld open werd gesteld. Spaanse historica Mercedes Garcia-Arenal probeert daar verandering in te brengen in haar werk "Ahmad Al-Mansour. The Beginning of Modern Morocco"...