Rapid Response om de informatieoorlog te winnen
De Africa Cup of Nations (AFCON) van 2025 was het toneel van een grootschalige campagne voor desinformatie tegen Marokko. Omdat de reactie van de autoriteiten ontoereikend was is het nu volgens journalist Soufiane Chahid noodzakelijk om een betere strategie te overwegen voor toekomstige evenementen zoals het WK 2030 dat in Marokko wordt gehouden.
Tijdens de Africa Cup en in de weken erna was Marokko het doelwit van een ongekend intense desinformatiecampagne. Naarmate het nationale elftal de finale naderde voerden honderden accounts op sociale media, gesteund door bepaalde Afrikaanse en westerse media, de druk op met complottheorieën en nepberichten. Dat creëerde een giftige sfeer die uiteindelijk uitmondde in gewelddadige scènes tijdens de finale tegen Senegal.
De conclusie die uit dit evenement getrokken kan worden, is dat het land, hoewel grotendeels voorbereid was op het gebied van infrastructuur, veiligheid en gastvrijheid; onvoldoende was voorbereid op het gebied van informatievoorziening. Het gevolg is dat ondanks de investeringen de uitstraling van Marokko als gastland van de Africa Cup werd beschadigd.
De Cup diende als een 'crash test' voor het land ter voorbereiding op het WK van 2030, een nog groter evenement als het gaat om publiek. Het is daarom tijd om lessen te trekken en zich beter voorbereiden op meer offensieven die eraan komen.
Memes en punchlines
Op dit gebied kan het land inspiratie putten uit reeds bewezen ervaringen van landen en organisaties die voor dezelfde uitdagingen staan. Een van deze ervaringen is de "Rapid Response", een informatiestrategie die gebruikmaakt van formats en juiste toon aangepast aan diverse platforms waaronder punchlines, korte visuals en memes (hergebruikte virale content).
Deze techniek werd voor het eerst in januari 2025 door de administratie van Donald Trump gebruikt nadat hij de verkiezingen won. De naam van de account op X-platform is Rapid Response 47 en verwijst naar de 47e president van de Verenigde Staten. De account is direct aan het Witte Huis gelinkt en richt zich specifiek op de politieke tegenstanders van de president.
Een ander account uit Europa is de "French Response" onder beheer van het Franse Ministerie van Buitenlandse Zaken. Emmanuel Macron lijkt te breken met de stille diplomatie van zijn land. Hij kreeg in minder dan zeven maanden 130.000 volgers.
French Response
Opgericht om campagnes van desinformatie te bestrijden, meestal georkestreerd door landen die vijandig staan tegenover Frankrijk en de Europese Unie zoals Rusland, China, Azerbeidzjan, enz.; heeft French Response zich recentelijk onderscheiden door zijn reacties en parodieën op de anti-Europese uitspraken van president Trump, met name sinds hij zijn zinnen heeft gezet op de annexatie van Groenland.
Toen Emmanuel Macron bijvoorbeeld op X-platform door een prominente aanhanger van Donald Trump werd bekritiseerd omdat hij zich verzette tegen de eisen van de Amerikaanse president met betrekking tot Groenland, antwoordde het Franse regeringsaccount: "Kolonialisme werkt niet, geloof ons maar."
Toen de speciale Russische gezant voor Oekraïne, Kirill Dmitriev, beweerde dat de EU en het Verenigd Koninkrijk "geen troeven in handen hadden" in de kwestie, deelde French Response een GIF-plaatje uit de film Casino Royale waarop James Bond aan het pokeren is.
Autonome cellen
Kan een dergelijk model werken voor Marokko? "Snel reageren is effectief omdat het alle overheidsinstanties centraliseert en coördineert. Het heeft een functie van monitor en wordt ondersteund door een legitieme autoriteit", legt Ali Moutaib uit. Hij is president van de Global Governance and Sovereignty Foundation (GGSF) en het bureau HALMO Group.
Zonder "een organisatorisch plan en vooral een specifieke aanpak en denkwijze is het echter nutteloos", stelt de expert. Het succes van een dergelijk initiatief hangt immers af van aanzienlijke autonomie, waardoor de teams snel kunnen reageren en communicatiestrategieën kunnen gebruiken die de gevestigde orde binnen de regering soms kunnen verrassen of zelfs choqueren.
Diplomatie 2.0
Snel antwoorden moet ook onderdeel zijn van een bredere strategie waarbij niet alleen alle overheidsinstanties maar ook de media, de private sector en het maatschappelijk middenveld betrokken zijn. Het Franse systeem maakt bijvoorbeeld deel uit van een nieuwe informatie tegenstrategie die in 2025 van start is gegaan.
Een van de belangrijkste elementen hiervan is een proactieve rol van diplomatie op Internet. Het moet een populaire uitstraling hebben en moet de volledige digitale beschikbare middelen benutten. Zo grijpen accounts van bepaalde ambassades zoals Washington, Tel Aviv en Geneve regelmatig in om nepnieuws te ontkrachten.
DGSN
Er lijkt een kloof te bestaan tussen deze nieuwe manieren van snel reageren en de meer gereserveerde Marokkaanse publieke communicatie. Niet alles aan de Africa Cup was echter negatief. Ali Moutaib wijst erop dat de DGSN veiligheidsdiensten snel hebben gereageerd op bepaalde geruchten die onvoorziene gevolgen hadden kunnen hebben.
Dit was het geval met het nepnieuws over de dood van een Senegalees supporter, die naar verluidt na de finale het slachtoffer werd van een mesaanval. De politie reageerde direct ontkennend. Het reageerde ook op beweringen van het Franse weekblad Le Point dat berichte over verschillende bedrijven van Afrikanen in Marokko die het doelwit waren van aanvallen en brandstichting.
Sommige Marokkaanse bedrijven zoals vliegmaatschappij Royal Air Maroc (RAM) hebben ook voor snelle reacties gekozen. Een journaliste uit Ethiopië heeft zich op X-platform voorgedaan als slachtoffer van de maatschappij. Zij zou vertraging hebben opgelopen en mishandeling meegemaakt. RAM zou WiFi op het vliegveld hebben afgesloten. De maatschappij reageerde snel door het bestaan van een dergelijke vlucht naar Ethiopië te ontkennen. De journaliste zag zich genoodzaakt haar bericht uit X-platform te verwijderen.
Volgens Ali Moutaib zouden deze sporadische inspanningen gebaat zijn bij "betere coördinatie tussen de verschillende belanghebbenden om zo de efficiëntie en geloofwaardigheid te vergroten".
Trollen: wie zit erachter?
Honderden, misschien wel duizenden accounts waren tijdens de Africa Cup actief op social media. Ze komen uit verschillende Afrikaanse landen en spreiden nepberichten over Marokko. De plotselinge en gecoördineerde verschijning van de accounts is geen toeval maar een weloverwogen strategie om de informatie te manipuleren.
Dit zijn trol farms, georganiseerde groepen die netwerken van echte of fictieve accounts beheren om de publieke opinie te beïnvloeden, controverses aan te wakkeren en negatieve verhalen onder het publiek te spreiden. Deze groepen werken vaak op grote schaal, hebben precieze instructies, kiezen vooraf vastgestelde gesprekspunten en volgen gecoördineerde schema’s voor het spreiden van nepberichten.
Hun doel is niet zozeer om te overtuigen maar om het debat te domineren, een klimaat van verwarring te creëren en de geloofwaardigheid van de beoogde instellingen te ondermijnen. Uiteindelijk is dit soort operaties erop gericht het imago van een land te schaden, meningen te polariseren en de positie van de tegenstander op regionaal en internationaal niveau te verzwakken.
Achter de campagnes van desinformatie staan meestal sponsors met aanzienlijke financiële en technische middelen die ze in staat stelt het spreiden van nepberichten op een professionele manier te faciliteren. In het geval van Marokko zou het interessant zijn om nader onderzoek te doen naar de werkelijke krachten achter de troll farms die het land als doelwit van desinformatie hebben gekozen.
Afbeelding: agenten van het DGSN, eenheid digitale criminaliteit.
Meer lezen van dezelfde auteur op deze website:
Rapport Standard & Poor over Marokko
Het Amerikaanse ratingbureau Standard & Poor's (S&P) heeft de rating van de Marokkaanse staatsobligaties verhoogd van BB+/B naar BBB-/A-3. De toegekende rating bevestigt volgens experts de veerkracht van de economie in het licht van de opeenvolgende schokken die de wereldeconomie hebben getroffen. Onderstaande bespreking is van Soufiane Chahid en verscheen eerder in krant L'Opinion. Ondanks de recente schommelingen de internationale handel veroorzaakt door het nieuwe Amerikaanse tariefbeleid heeft Marokko volgens het rapport een solide koers aangehouden. S&P benadrukt dat de reële groei van het bruto binnenlands product (bbp) naar verwachting gemiddeld 4% zal bedragen over de periode 2025-2028. Het bureau waarschuwt echter wel voor de sterke afhankelijkheid van Marokko van de landbouw, een sector die direct bloot staat aan schommelingen van het klimaat en aanhoudende droogte.
Meer lezen over nepberichten over Marokko:
X-platform onthult herkomstland eigenaren account
Het populaire X-platform heeft sinds 16 november een nieuwe functie toegevoegd om te achterhalen in welk land de eigenaar van een account zit. De functie toont locaties op basis van signalen zoals IP-adressen, app store-regio's en gedrag. Voorstanders prijzen de transparantie daar waar tegenstanders voor privacy vrezen. Houders van accounts kunnen ervoor kiezen om specifieke landen of regio's te tonen of zich af te melden. Profielen worden dan echter als verborgen gemarkeerd. Accounts uit Europa tonen de regio om aan de regelgeving te voldoen.