Jongeren werden aangespoord om Ceuta te bestormen

Steeds meer media in Marokko en in Spanje schrijven over de rol van social media in het coördineren van de illegale oversteek afgelopen donderdag naar Ceuta. Spaanse krant El Pais publiceert een artikel over anonieme bronnen op Facebook, Instagram, TikTok en X-platform. Ze hebben nepberichten verspreid over de opening door Spanje van de grenzen, De netwerken hebben een bericht gebruikt waarin Spaans premier Pedro Sanchez heeft aangekondigd 500.000 illegale migranten te legaliseren. Andere netwerken van smokkelaars hebben migranten geholpen met het vinden van de weg naar Ceuta. Onderaan een samenvatting van het artikel.

"Als je deze trap ziet, dan is je droom werkelijkheid geworden”. Zo luidde een bericht dat deze week op TikTok de ronde deed – inmiddels verwijderd – en waarin een video met beelden van Ceuta te zien was. Marokko heeft de uittocht van tienduizenden jongeren nauwlettend gevolgd; een uittocht die op sociale media werd aangewakkerd door anonieme bronnen. 

“Ik ben wanhopig; ik kan mijn draai niet vinden in Marokko. Er is hier geen plek voor mij. De berichten op mijn scherm leidden me naar Ceuta, maar ik moet terugkeren," bekende Ahmed, een werkloze jongeman van 23, afgelopen zaterdag in Castillejos. 

Tegen het middaguur op donderdag gonsde het op sociale media van de berichten die mensen aanspoorden om naar Ceuta te gaan. "De Spaanse grens is open, je kunt zonder papieren oversteken". Dat was de boodschap die Ahmed bereikte en die een stroom jongeren op de been bracht op de wegen van Noord-Marokko, in een ongekende migratiegolf.

Vrijwel alles was tot in detail gepland. Op sociale media werden adressen gedeeld van winkels die wetsuits, vinnen, duikbrillen, drijfvesten en zelfs waterdichte tassen voor documenten en mobiele telefoons verkochten. Screenshots van Google Maps werden gedeeld om migranten naar Tarajal strand aan de grens met Ceuta te leiden – specifiek naar gebieden met minimale politiebewaking – in hun poging om aan de armoede te ontsnappen.

Het sleutelwoord – de meest gebruikte hashtag op sociale media – is *hrig*, wat illegaal oversteken betekent in Darija (Marokkaans Arabisch); in de jongerentaal van illegale migratie is het synoniem met "op weg naar Europa". De betrokkenen worden *harraga* genoemd – een term die verwijst naar personen die het land verlaten zonder visum of werkvergunning.

Het onderwerp van illegaal oversteken komt veel voor op Facebook, TikTok, X, Instagram en andere netwerken. Ze zijn opgezet om een ​​sneeuwbaleffect te creëren – door middel van tekst, beeld en video rond Ceuta om het land te ontvluchten, en via berichten die zich razendsnel van groep naar groep verspreidden. Een groep telde meer dan 20.000 volgers voordat deze werd geschorst. In de Marokkaanse pers werd de groep genoemd als een van de meest actieve bij het aanwijzen van Fnideq (Castillejos) als verzamelpunt om te oversteken. 

De recente uitspraak van het Hooggerechtshof, waarin versnelde uitzettingen van illegale migranten die over zee aankomen werden verboden, "verspreidde zich als een lopend vuurtje door netwerken van mensensmokkel en veroorzaakte een lawine" aan nieuwe illegale migranten in Ceuta. Dat heeft premier Pedro Sánchez vrijdag in de autonome stad zelf bevestigd. Hij schreef deze "aantrekkende factor" toe aan criminele organisaties van mensensmokkel. De premier sluit hiermee aan bij de verklaring van de regering in Marokko.

Het is echter lastig om de specifieke accounts en groepen te identificeren die achter deze digitale mobilisatie zaten waarbij meer dan 60.000 migranten betrokken waren. Het is gericht op het bestormen van Ceuta en zijn inmiddels van sociale media verdwenen. Bots of geautomatiseerde accounts hebben mogelijk een rol gespeeld bij het verspreiden van de valse berichten over de open8ng van de grenzen. De directe aanleiding voor deze uittocht van ontgoochelde jonge migranten die na aankomst weer terug moeten. 

Er is een duidelijk precedent. Twee jaar geleden ontdekten Marokkaanse eenheden voor cybermonitoring van de nationale veiligheidsdienst een grootschalige beweging op sociale media die aanzette tot illegale migratie. De beweging werd in september 2024 abrupt gestopt door de arrestatie van tientallen bloggers en influencers. Ze werden beschuldigd van het "verspreiden van oproepen tot illegale migratie".

Toen in mei 2021 tijdens een eerdere migratiegolf 10.000 Afrikanen uit landen beneden de Sahara massaal de Spaanse autonome stad bestormden, gaf DGST, de binnenlandse inlichtingendienst, geen waarschuwing vooraf over de onrust op sociale media. Ook deze week was er geen waarschuwing over de intensiteit van de toenemende online oproepen om het land te verlaten.

Die middag wachtten verschillende ouders van Marokkaanse minderjarigen, die in de uren daarvoor over de golfbreker bij Tarajal waren gekomen, bij het hek van de grens met Castillejos op de terugkeer van hun kinderen. Aisha, een vrouw van in de veertig uit Tetouan (50 kilometer zuidelijker), wachtte op haar twee kinderen: de jongste, een jongen van 12, en zijn oudere zus van 15. "Mijn dochter stuurde me een bericht dat ze Spanje had bereikt, maar over mijn zoon weet ik niets," zei ze huilend, terwijl groepen terugkerende mensen aan de andere kant van het hek voorbijkwamen. Marokko zwijgt in alle talen over het aantal slachtoffers. Lokale media, geciteerd door persbureau EFE, melden 17 doden tijdens de migratiecrisis op Marokkaans grondgebied, onder wie een meisje van 12 jaar (er zijn inmiddels 72 doden geteld, volgens El Pais na publicatie van dit artikel). 

De afgelopen weken waarschuwden Marokkaanse humanitaire organisaties en ngo's voor jongeren die zich in het noorden van het land verzamelden met het voornemen de oversteek naar Spanje te wagen. Khadija Inani, hoofd van de afdeling Migratie bij de Marokkaanse Vereniging voor de Rechten van de Mens (AMDH), betreurde dat "duizenden jongeren het land willen ontvluchten vanwege de moeilijke economische en sociale situatie."

Volgens officiële statistieken volgen meer dan 1,5 miljoen jongeren tussen de 15 en 25 jaar geen opleiding en hebben ze geen baan; dat aantal loopt op tot meer dan vier miljoen als de leeftijdsgrens wordt verhoogd naar 35 jaar. "In plaats van een stabiele situatie te vinden waarin ze een waardig leven kunnen opbouwen in Marokko, vluchten jongeren naar Europa," merkte Inani op. "De Marokkaanse regering lijkt andere prioriteiten te hebben – zoals het organiseren van het WK – waaraan ze miljarden besteedt," aldus de AMDH-functionaris.

De sociale onrust in Marokko is de grootste sinds jongeren van 'Generatie Z' (15 tot 30 jaar) afgelopen najaar massaal de straat opgingen om sociale verandering te eisen. Ze hebben een nieuw weerklank gevonden in de illegale migratie – versterkt door sociale media. Velen gebruikten digitale apps om hun plannen te coördineren en de grens te oversteken  op plekken met de minste bewaking. "Deze jongeren hebben het gevoel dat ze in hun eigen land overbodig zijn," waarschuwde analist Abdellah Tourabi in het tijdschrift Tel Quel; "daarom wagen ze de oversteek over de Middellandse Zee, op zoek naar een beter leven."

Meer lezen over hetzelfde onderwerp:

Migrant betaalde duizend euro voor Ceuta
In een reactie van Spaanse premier Pedro Sanchez op de bestorming van Ceuta afgelopen donderdag zei hij dat de maffia de uitspraak van de Spaanse rechtbank heeft misbruikt om migranten naar Ceuta te lokken. Migranten die via de zee binnenkomen zouden volgens de rechtbank niet worden teruggestuurd. De reactie van de premier werd op vrijdag 31 juli van commentaar voorzien via zender France 24 (Engels). In Marokko zelf zijn er steeds meer bewijzen opgedoken dat jongeren geld hebben betaald om Ceuta binnen te komen. In deze video, ruw vertaald door de redactie, zegt een jonge man dat hij in contact is gekomen met smokkelaars via een pagina op Facebook. De pagina is inmiddels gesloten. De jongen spreekt Marokkaans-Arabisch met een accent uit stedelijk gebied:

Bestorming Ceuta: migranten worden teruggestuurd
Naar schatting hebben 49.000 migranten in de afgelopen 24 uur naar Spanje overgestoken via Ceuta. Veiligheidsdiensten uit Marokko en Spanje konden de toestroom niet aan. Beide landen hebben snel een overeenkomst bereikt om iedereen terug te sturen. Ze krijgen geen recht op asiel. Op beelden is te zien hoe de politie de migranten in bussen richting Marokko laden. De massale toestroom is een van de grootste sinds de crisis van 2021 met sub-Saharaanse migranten. Het gaat deze keer om jonge migranten met soms vrouwen en kinderen zeer waarschijnlijk uit Marokko.

Spanje: Sanchez wil half miljoen illegalen regulariseren
Spaans premier Pedro Sanchez zei op de bijeenkomst Global Progressive Mobilization van 18 april in Barcelona dat hij van plan is een half miljoen illegalen te regulariseren. "Wij zijn allemaal kinderen van migranten", zei de premier. Hij kon rekenen op applaus. Maar er is ook kritiek. De bijeenkomst Global Progressive Mobilization is volgens de organisatoren een levensvatbaar alternatief voor conservatieve en extreemrechtse krachten. Onder de aanwezigen zijn tientallen bekende personen uit de internationale politiek, de media en de academische wereld.